jeudi 10 septembre 2015

ROC’H VRAS JAKEZ : NAG A IMOR !



Roc’h vras Jakez : Nag a imor !

Istor un den eo : jakez a oa un den diwar a meaz , ul labourer-douar ec’h ober.brikoli hag artichaot e Ploueskad e Bro Leon.
E-barzh an atant, e oa ur roc’h brasoc’h eget an ti bihan el lec’h m’edo Jakez ochom gant e familh hag e dud-kaer.
Lakeat en oa en e venn, un dra bennag un tammig diskiant.An dud a lavare e oa un den un tammig a-dreuz en e benn ha ne vije ket gouest da echuiñ ar pezh en noa kroget d’ober.
Ober kalz a vein vihan gant ar roc’h brasoc’h eget an ti a oa e soñj. Ha gant ar vein-se, sevel un ti nevez evit e familh :e greg, tri mabig bihan, an tad-koz ha ar vamm-gozh.
Pa veze nebeut a labour er parkeier ec’h azeze war-gorre ar roc’h vras, ha gant e vorzhol , e skoe azaleg ar mitin beteg an noz war ar gizell. Pegeit amzer oa ret evit ober un toull daouzeg kantvetmetr ? hag un toull all, hag un toul all c’hoazh ?
P’en deveze graet un deg toull bennak war ul linen e lakea ur yen e pep toull hag e skoe adarre, gant an horzh vras an taol-mañ, evit distagañ un tamm mean bras a-walc’h diouzh ar roc’h vras.
Alies,se, kaer en doa skeiñ ha skeiñ adarre an tamm mean ne zistage ket diouzh ar roc’h vras.
Neuze, e ranke ober toulloù all war ul linenn all evit gellout faout añ ar mean.
Er bloavezhiou kentañ euz al labour pasianted-se , an amezeien a lavare ne echufe ket Jakez e labour araok fin e vuhez. Ul labour nul evit nentra a lavare eod. Un tammig goap a reant outañ : klakk kaoz ouzh petra !
Jakes avat ne selaoue den ebed : hag a vloaz da vloas, e teue bihannc’h-bihanañ ar roc’h vras.
Bremañ, e oa ur bern bras a-walc’h e-kichenn an ti : ur bern mein brav prest do ober moguerioù an ti nevez.
Paot ar vered, oayur migonon deomp, hag a oa marber ouzhpenn a deue bep an amzer da glask mein bras evit ober ur seminal benag.
Aliesoch-aliesañ e teue ar marber da chikour Jakez. A-ben ar fin e teuas gant er vazh dinamit. Greg Jakez a oa droug ganti pegwir e oa stag an ti bihan ouzh ar roc’h vras ha gwall zañjerus an dinamit eveljust !
Tamm chati ebet : beteg ar fin e oa ret mont !
Herio, roc’h va yaouankiz n’emañ ket ahe ken ha va zad ivez a zo maro. Va breur avat a zo o chom en ti nevez nat e familh.
Ne vez ket klevet ken morzhol Jakez e skeiñ war e roc’h : trist eo !
Paolig an diaoul, mab Jakes.




La traduction en français :

Le rocher de Jakez : Aller au bout des rêves !

C’est l’histoire d’un gars : Jacques était un paysan léonard qui faisait pousser des choux fleurs et de des artichauts dans la région de Plouescat dans les années cinquante.
Dans la cour de la ferme, il y avait un énorme rocher plus grand que la petite maison où il habitait avec sa petite famille et ses beaux parents. Il s’était mis dans la tête, une idée un peu folle et on disait de lui que c’était un rêveur, qu’il n’arriverait jamais à réaliser son projet.
Son idée était de débiter l’énorme rocher pour agrandir sa maison pour y installer sa petite famille qui s’agrandissait : il aurait bientôt trois enfants. Quand les travaux des champs lui laissait un peu de répit, il s’asseyait au sommet de l’énorme rocher et avec un burin, il tapait, tapait du soir au matin.
Combien de temps, mettait -il à faire un trou ? puis un deuxième trou ? un troisième trou ?
Parfois il y avait une dizaine de trous où ensuite il mettait des « écarteurs » dans tous les trous et il tapait à nouveau dans l’espoir que le ligne où il avait choisit de faire les trous serait dans une ligne de fracture et qu’une infime partie du rocher s’en détacherait sous les coup répétés d’une immense masse qui valsait d’un écarteur à l’autre !
Ça ne marchait pas à tous les coups : il fallait alors recommencer une série de trous en suivant une nouvelle ligne.
Les premières années de ce travail de patience, les voisins se disaient que Jakes avait trouvé de quoi s’occuper jusqu’à la fin de ses jours, mais ils se demandaient si tout ce travail et ces efforts répétés n’aboutiraient à quelque chose de valable. On le moquait même un peu : c’était un doux rêveur . . .
Et puis, petit à petit, on a bien vu que le tas des pierres taillées à côté de la maison commençait à monter.
Un ami de la famille, qui était marbrier au cimetière du bourg venait lui acheter des lots de belles pierres pour orner les cheminées dans les maisons.
Par la suite, il venait le conseiller pour que le travail avance plus vite. Il y eut même à la fin l’utilisation de bâton de dynamite. Ce qui mettait très en colère la femme de Jakez qui s’inquiétait de la proximité de la petite maison. Mais il n’y eu pas de problème : il faut aller au bout de ses rêves !
Et aujourd’hui le rocher de mon enfance a disparu et il n’y plus que ses enfants qui se souviennent de ces années où Jakez inlassablement tapait, tapait dans la cour de la ferme de Keryaouen sur son rocher.
Mon frère y habite maintenant avec sa famille.
On n’entend plus les coups de marteau de Jakez, cela me manque quand je vais à Keryaouen.

Jean Paul, fils de Jacques.

ISTOR AL LOGODEN VIHAN HAG AR SPARFEL

ISTOR AL LOGODEN VIHAN HAG AR SPARFEL



Istor al logoden vihan hag ar sparfel

27 vloaz
Un dra sirius eo bezañ 27 bloaz
e gwirionez eo ar pep siriusañ
tro dro d’an den, mervel a ra ar vignoned ’blam ur vugaleaj mouget
hag e krog an den da zouetañ eus e beurbadez.
Roque Dalton (1935-1975)
Pa oan ur paotr bihan, va zad ha va mamm a oa labourerien-douar. A-wechou em beze ar saout da ziwall. Un torr-revr oa ar vicher-se.
Evit tremen va amzer e oan kustum da sellet ouzh ur sparfell o nijal e-kreiz ar foenneier. Ur wech an amzer ar sparfell a chome boud pa c’helle al logodenn mont da guzh e-touez ar yaot en he zoull.
Goude-se ez eus bet lakaet koltar war an hentchoù, muioc’h-mui a goltar. Aesoc’h a se ar chase evit ar sparfell. Al logodenn e treuziñ an hent ne c’helle ket kuzhat.
Da c’houde oan aet d’ar Skol-Veur da Roazhon. Ne ‘z aen ket ken alies ken da ziwall ar saout. Ne welen ket ken ar sparfell eno.
Bep an amzer e welen unan war bord an hent-brasbuan, kludet war beg ur peul-telefon pe ur wezenn uhel bennak. Ac’hano e c’helle gwelet a-bell evit chaseal.
Meur a wech em eus bet gwelet anezhi o splujañ war ul logodenn ha kuit adarre a-denn-askell.
Muioc’h-mui a herr a oa gant ar c’hirri-tan, se ! Dreist-holl war an hentchoù-bras.
Un dervezh, 27 bloaz e oan, em eus gwelet ur sparfell dic’hastet gant ur pezhiad karr-tan ruz.
Hag al logodenn mitio ? Beo pe maro ? Ken buan ma oa tremenet an traoù.
Netra da lavaret ouzhpenn. Kentel ebet da va istor.
Un istor drol ha n’eo ket farsus tamm ebet !
Paolig an Diaoul.

L’histoire de la souris et de l’épervier

27 ans
C’est une chose sérieuse d’avoir 27 ans
en réalité c’est une des choses les plus sérieuses
autour de soi,
les amis meurent de l’enfance étouffée
et on commence à douter de son immortalité.
Roque Dalton poète salvadorien
né en 1935 et assassiné en 1975

Quand j’étais un petit garçon, mes parents étaient paysans et il m’arrivait souvent de garder les vaches et c’était source d’ennui.
Pour passer mon ennui, j’étais bien content de suivre des yeux les péripéties d’un épervier chasseur qui piquait de temps en temps sur une proie sans l’atteindre à coup sur car la souris bien souvent arrivait à se précipiter dans son trou en se faufilant dans les herbes.
Et puis il y eu le « goudron » qui est arrivé à Plouescat de plus en plus un peu partout et cela facilitait la chasse de mon ami, l’épervier. La souris était en terrain découvert et elle ne pouvait se cacher pour se protéger des serres de l’épervier.
J’ai fait quelques études à Rennes, je gardais de moins en moins les vaches et j’avais perdu de vue, mon ami l’épervier.
Je le revoyais de temps sur la voie express où il se perchait sur des poteaux téléphoniques ou de grands arbres pour avoir une vision panoramique de son nouveau terrain de chasse.
Je l’ai vu plusieurs fois fondre sur sa proie et repartit aussi sec.
Et puis les voitures allaient de plus en plus vite surtout sur les autoroutes.
Ce jour là, j’avais 27 ans. Et j’ai vu de mes yeux vu, un épervier se faire pulvériser par un grosse voiture rouge. Je ne sais pas même pas si la souris s’en est sortie. Tout cela s’était passé si vite !
Il n’y a pas de morale à cette histoire.
C’est une drôle d’histoire, mais elle n’est pas drôle.
Paolig an Diaoul

ENEZ AL LAPINED Paolig an Diaoul

ENEZ AL LAPINED



Enez al lapined

En enez eo . . . Kichement p avez huel ar mor.
Bihan tout eo ; e pemp minut e reiz an dro.
Etre Poul ar c’hezeg hag ar C’hig e Ploueskad e Breizh Izel.
Noun ket ganed e kreis arm or e giz a lavar ar kanaouen met pas pell. Me zo ganed war an daol e kigen an an atan e Keryaouen vian daou kilometer dues Enez al lapined (setu ahé e ano).
Un taol velo, e giz netra .
A be oan e me secret kuzul, ar Park aventure.
N’ezhomm ket da beza gant e camaraded. E unan, be zeus kall a draou da ober : daou tas de mein bras avalah, epatant evit ar bugale da kuzul, eas avalar eo arriver huel evit an taol lagad war all an enezen hag arm or vras. Ar gwella traou da ober oa tro an enezsautal roch var roch hag arabot rinkla war ar bihin ! arabot tumpal ! Diwal ar vuhez a zo dangerus ! . . .memes ma ne pade hebken an dez. . .
Ne velez ket an amzer da paseal . . . ha setu breman arm or a zo huel ! Ha te zo paket e barc’h.
Erruout oa mer ha hini ! Pas er gwec’h hepkent ! Daoust da va vamm adlavaroutober attension ar mor huel.
A-wechou, n’eo ket strikt, be peuz da denna te boutou ha huella da bragou. Met a wechou all, be peuz da gleba da roched evit bezan euriad da debriñ. Hag ahe, echu skoarzin : dic’hoarz an traou !
Mes pas re ! Mammig a lavare din adarre e meritan va ano : “Paolig an Diaoul”.
Souezus : va zad, kustum eas da gourdouz, ne lavr ket kals a dra ! Perak ? Va mam lavaro din va zad pa oa yaouank, en neus glebed ivez e roched evit bezan a poen er gêr.
Diwezatoc’h, e meuz diskouezed da va bugale Enez al lapined hag e oa va dro skourzin e tre va barbustell.
C’hen kenta e hin da Ploueskat, rankal a rant mont da va enez evit sellan hag a zo atoa kagal lapined.
Paolig an diaoul.


L’île aux lapins

C’est une île . . . plus exactement c’est presque une île à marée haute. Elle est toute petite : en cinq minutes, on en fait le tour à pied.
Entre les plages de Poulfouën et le Klig à Plouescat sur la côte nord en Bretagne.
Je ne suis pas né au milieu de la mer comme le dit la chanson. Je suis né sur la table de la cuisine de la ferme à Keryaouen vian. A pied, l’île aux lapins (c’est son nom)est à deux kilomètres de la maison. A peine plus loin que l’école du bourg.
Mais à vélo, les deux kilomètres ce n’est rien.
Le lieu unique est le lieu secret de mon enfance, de mes terrains d’aventure. Dans ce lieu unique, même tout seul, on ne s’ennuie jamais. Il ya des gros rochers qui semblent spécialement taillés pour l’escalade des enfants, avec des failles pour se cacher et de la haut, on peut observer toute l’île et la mer au loin.
Mais mon passetemps favori était de faire le tour de l’île en sautant de rocher en rocher : il faut toujours rester en équilibre sur cette terre, faire attention à ne pas glisser sur des algues, des algues qui peuvent cacher un trou. Mais peut-on passer du bon temps sans côtoyer le danger ? « La vie est dangereuse, même si on ne vit qu’un jour . . . »
En tout cas, il faut être vigilant sur l’île aux lapins car si on ne voit pas le temps passer, on devient prisonnier pour quelques temps : le temps de la marée haute.
Et cela est arrivé plusieurs fois, malgré les mises en garde de ma mère. Parfois ce n’est pas trop grave ; il suffit d’enlever les chaussures et de remonter le pantalon. Mais parfois c’est sa chemise qu’il faut mouiller si on veut arriver à l’heure pour le repas.
Et là on rigole plus : ça va tousser !
Finalement pas trop. Maman se contente qu’elle a bien raison de m’appeler « Paolig an Diaoul » (Petit Paul, le diable). Bizarrement, mon père qui d’habitude n’est pas très indulgent, n’en rajoute pas trop. . . du moins les premières fois où je me suis laissé enfermé par les flots.
C’est ma mère qui m’expliquera plus tard que lui-même dans son enfance a du être également piégé à plusieurs reprises.
Plus tard ce sont mes enfants qui ont découvert mon lieu unique et j’ai du faire preuve à mon tour d’indulgence quand ils rentraient les pieds mouillés.
Je crois même que comme mon père, je devais sourire derrière ma moustache.
La prochaine fois que j’irais à Plouescat, il faudra que je vérifie s’il y a des crottes de lapins dans mon île. . .

BENNOZH DA’M AEL DIWALLER ! Paolig an Diaoul


BENNOZH DA’M AEL DIWALLER ! 

Paolig an Diaoul

Bennozh da’m ael diwaller !

Bennozh doue ! N’eo ket aes lavaret trugarez e brezhoneg ! Ret eo krediñ an aotrou doue evit bezañ kapabl da lavaret mersi bras d’ar vuhez e brezhoneg .
Spontus ! Petra ober gant tudoù difeiz ? Esperout a ran an den difeiz en deus ivez un ael diwaller.
Ur vuhez hep un ael diwaller, n’eo ket ur vuhez. Hep un ael diwaller, penaos pakañ ar chañz ?
Da gentañ, kuden vras eo : bez zo a-walc’h a aeled diwaller evit tout an dud ? N’eo ket sur . . .
Bez zo muioc’h a ailed dixaller e broioù pinvidik. . .Ha gwelloc’h eo bezañ un den desket ivez : ailed diwaller a gavgwelloc’h labourat evit tud yaouank, brav, yac’h ha pinvidic !
Pa oan yaouank, 20 vloaz ha chañz em boa en em gavout gant an ael diwaller. “Mimi” oa e anv, ur logodenn wenn gant startijenn !
Asambles omp chomet abaoe, ha bremañ zo leun a vagale ha leun a logod bihan a bep seurt liv.
Paolig an diaoul


Merci à mon ange gardien !

Merci mon dieu ! En Breton, comme dans beaucoup de langues, pour dire merci à la vie il faut passer par le bon dieu !
Etonnant non ? Comment font les gens qui ne croient pas en Dieu pour avoir un ange gardien ?
Pourtant, une vie sans ange gardien, ce n’est pas une vie ! Sans ange gardien, comment attraper la chance ?
Et d’abord, la grande question serait : Y a-t-il assez d’anges gardiens pour tout le monde ? Ce n’est pas sûr . . . Il parait qu’il y a plus d’anges gardiens dans les pays riches . . . Et il vaudrait mieux avoir été longtemps à l’école : les anges gardiens préfèrent travailler pour des gens jeunes, beaux, en bonne santé et riches !
Bien que n’ayant pas toutes ces qualités, loin de là, j’ai eu la chance de rencontrer un ange gardien quand j’avais 20 ans ; on ne s’est jamais quitté depuis : « Mimi » est son nom ; c’est une petite souris blanche qui a la pêche !
Nous avons beaucoup sympathisé, nous avons décidé de vivre ensemble : nous avons eu plein d’enfants et de petites souris de toutes les couleurs.

traduction en français par l’auteur

Diyezh pe div yezh : Jean Yves BROUDIC

Jean Yves BROUDIC : Diyezh pe div yezh


Pa veze goulennet digantañpetra ’oa e yezh-vamm, e responte ne ouie ket, en ur gontañ e oa bet savet e galleg en un endro brezhonek.
Ha bremañ e lavare n’en doa yezh-vamm ebet.
DIYEZH . . .

Quand on lui demandait quelle était sa langue maternelle, il répondait qu’il ne savait pas. il avait été élevé en français dans un environnement bretonnant.
ET maintenant il disait qu’il n’avait plus du tout de langue maternelle. 
SANS LANGUE. . .





DIYEZH . . .


Pa veze goulenet digantañ
petra ’oa e yezh-vamm,
e responte ne ouie ket,
en ur gontañ
e oa bet savet e galleg
en un endro brezhonek.
Ha bremañ e lavare
n'en doa yezh-vamm ebet.



SANS LANGUE. . .

Quand on lui demandait
quelle était sa langue maternelle,
il répondait qu’il ne savait pas.
il avait été élevé en français
dans un environnement bretonnant.
Et maintenant il disait
qu’il n’avait plus du tout de langue maternelle.



Ul levrig iskis ha dibar eo hennezh, skoet on bet o lenn anezhañ. Ar skrivagner a gont penaos en deus bevet an troc’h, ar fed da vezañ bet desavet gant e dud e galleg pa oa o yezh-vamm ar brezhoneg. Ne gont ket dre “me” avat, implijout a ra an trede gour unan evel pa vije distag dioutañ e-unan, o sellet outañ eus a-bell : unan eus efedoù an desevel yezhel iskis-se. Kalz muioc’h a bouez a ro an trede gour unan-se d’e skrid eget p’en dije skrivet dre me, peogwir e c’hell pep hini en em anavezout en un istor zo bet bevet gant kalz a dud, n’eo ket hini un hinienn.

C’est un petit livre étrange et particulier, dont la lecture m’a frappé. L’auteur nous raconte comment il a vécu la coupure, le fait d’être élevé par ses parents en français alors que leurs langues maternelles étaient le breton. Il ne dit pas « moi, je », il utilise la troisième personne comme s’il était détaché de sa propre personne, s’examinant avec du recul : cela donne une effet étrange comme une langue différente. L’usage de la troisième personne donne beaucoup plus de poids à ce qui est écrit à travers moi, parce qu’ainsi chacun peut reconnaitre une histoire qui a été vécue par beaucoup de monde, ce n’est pas seulement l’histoire d’une personne.


N’eus ket a volontez en em ziskouez, en em lakaat da skouer : tennañ a ra muioc’h d’ur griadenn eget d’ur pennad-kaoz.

Il n’y a pas la volonté de s’exhiber, de se montrer en exemple : on exprime parfois plus dans un cri que dans une longue conversation.

Ar skritur zo brav, noazh, soutil ha modern ; savet mat eo bet ar vaketenn p’eo bet laosket plas da lec’hioù gwenn evel kement a draoù n’heller ket lavaret. Enkrezus eo da lenn, ha war un dro e ra vad.

L’écriture est belle, nue, fine et modern : la mise en page des textes laisse beaucoup de place en blanc comme pour mieux mettre en valeur ce qui est dit . . . et ce qui n’est pas dit. La lecture des faits est pénible, mais cela fait du bien.

Evidon, bet desavet e galleg gant gallegerien a-vihanig, e vez lennet ha resevet al levr evel m’emañ met treuzkaset war ul live all ouzhpenn. N’hellan ket herzel ouzh pegañ va istor-me war hini ar penndudenn. Peseurt reuz a c’hell degas ar fed e tesavfemp ni, brezhonegerien arnevez, hor bugale en ur yezh n’eo ket hon hini gentañ ? N’eo ket ur gwall afer komz div yezh ouzh ar vugale, pezh zo grevus eo en em rediañ da gomz outo / ganto en ur yezh ne vestroniomp ket a-walc’h evit leuskel hor holl santimantoù da dremen drezi.

Pour moi, qui ait été éduqué en français par des francophones, j’ai lu et reçu ce livre à un autre niveau. Je ne peux m’empêcher de comparer mon histoire à celle de l’auteur. Quelle sorte de dégâts peut causer chez les enfants bretons le fait qu’on leur parle une autre langue que la langue première ? Ce n’est pourtant pas une grosse affaire que de parler deux langues aux enfants, bien plus grave, c’est de se forcer à leur parler dans une langue que l’on ne maitrise pas assez et où tous les sentiments ont du mal à s’exprimer.

Amjestr a-walc’h eo an darempredoù etre ar boudoù denel en o yezh-vamm dija… Gouzout a reomp ar reuz a zigas desevel ar vugale e mod-se, a-walc’h a destoù zo bet er c’hantved diwezhañ, Diyezh zo unan anezho ; koulskoude e talc’homp da aberzhiñ hor bugale a volontez vat. M’en dare perak ne vez ket digoret un diviz sirius war ar sujed-se. Betek-henn em eus bet ar santimant ne oa ket politically correct lakaat ar gaoz war se.L’environnement est déjà assez hostile pour le petit être humain élevé dans sa langue maternelle. . . On connait les difficultés ordinaires rencontrées pour élever les enfants dans leur langue maternelle, de nombreuses études dans ce sens ont été faites ces derniers temps.
Être sans langue est une de ces difficultés. « Sans langue », ce n’est pas facile : pourtant cela partirait d’une bonne intention. Et c’est sans doute pourquoi ce sujet n’a jamais été abordé d’une manière sérieuse. Jusqu’à présent, j’ai l’impression qu’aborder ce sujet n’est pas politiquement correct.

Pevar LAGAD hag Kat RIEUX (pour la traduction en français)


mercredi 9 septembre 2015

Martin Luther King … Oc’h huñvreal on bet e vefe un deiz…

MARTIN LUTHER KING

"I HAVE A DREAM" 

TROED E BREZHONEG




I have a dream that one day. . .

. . . / . . .
Let us not wallow in the valley of despair.
I say to you today, my friends, and so even though we face the difficulties of today and tomorrow, I still have a dream. It is a dream deeply rooted in the American dream.
I have a dream that one day this nation will rise up and live out the true meaning of its creed : « We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal »
I have a dream that one day on the red hills of Georgia, the sons of former slaves and the sons of former slave owners will be able to sit down together at the table of brotherhood.
I have a dream that one day even the state of Mississippi, a state sweltering with the heat of Injustice, sweltering with the heat of oppression, will be transformed into an oasis of freedom and justice.
I have a dream that my four little children will one day live in a nation where they will not be judged by the color of their skin by by the content of their character.
I have a dream today !
I have a dream that one day, down in Alabama, with its vicious racists, with its governor having his lips dripping with the words of “interposition” and “nullification””- one day right there in Alabama little black boys and black girls will be able to join hands with little white boys and white girls as sisters and brothers.
I have a dream to day !
. . . / . . .

… Oc’h huñvreal on bet e vefe un deiz…

Arabat deomp chom da ruilh e lagenn an dizesper. Echu klemm ha leñvañ.
Forzh pegen kriz ha kalet e vefe ar vuhez evit an dud, hirio an deiz hag en amzer da zont, emaon-me oc’h ober un huñvre. Un huñvre gwriziennet don e huñvre Amerika.
Huñvreal a ran e savo un deiz pobl an Amerikaned evit embann sklaer hag anat ez eo bet krouet an holl dud war an douar heñvel-Doue an eil ouzh egile.
Huñvreal a ran e teuio un deiz, war menezioù ruz Georgia, ma c’hello bugale sklavourien gwechall azezañ ouzh taol a-unan gant bugale mistri gwechall. Ha rannañ ar friko kenetrezo.
Huñvreal a ran e teuio un deiz ar Mississipi hag a zo bremañ ur stad gwasket spontus enni ar justiz hag ar frankiz da vezañ ul liorzh kaer ma c’hello an dud bevañ digabestr ha doujet.
Huñvreal a ran e c’hello un deiz va fevar bugel bevañ eurus gant ar re all ha n’eo ket bezañ lakaet a-gostez abalamour da liv o c’hroc’hen.
Huñvreal a ran e c’hello un deiz, e penn pellañ an Arizona m’a z eus tud yud o vagañ kasoni ouzh ar re zu, gouarnour ar stad ar gwashañ anezho, e c’hello un deiz ar baotredigoù hag ar merc’hedigoù du bale dorn ha dorn gant ar merc’hedigoù hag ar baotredigoù wenn, evel breudeur ha c’hoarezed.
Un huñvre a ran hirio
Diwar brezegenn Martin Luther King e Washington d’an 28 a viz eost 1963


                           



Je fais le rêve qu’un jour. . .

. . . / . . . Ne nous vautrons pas dans la vallée du désespoir.
Je vous le dis aujourd’hui, mes amis, quand bien même nous devons affronter les difficultés d’aujourd’hui et de demain, je fais pourtant un rêve. C’est un rêve profondément enraciné dans le rêve américain.
Je fais le rêve qu’un jour cette nation se lèvera et vivra pleinement le véritable sens de son crédo : « Nous tenons ces vérités pour évidentes que tous les hommes ont été créés égaux ».
Je fais le rêve qu’un jour sur les collines rouges de Géorgie, les fils des anciens esclaves et les fils des anciens propriétaires d’esclaves pourront s’assoir à la table de la fraternité.
Je fais le rêve qu’un jour, même l’Etat du Mississippi, un Etat qui étouffe dans la fournaise de l’injustice, qui étouffe dans la fournaise de l’oppression, sera transformé en une oasis de liberté et de justice.
Je fais le rêve que mes quatre jeunes enfants vivront un jour dans une nation où ils ne seront pas jugés sur la couleur de leur peau mais sur la nature de leur caractère.
Je fais aujourd’hui un rêve !
Je fais le rêve qu’un jour au fond de l’Alabama, où les racistes sont des brutes, où le gouverneur a la bouche qui dégouline des mots « interposition * » et « nullification »*, qu’un jour, là en Alabama, les petits garçons noirs et les petites filles noires pourront se prendre par la main avec les petits garçons blancs et les petites filles blanches comme des frères et des sœurs.
Je fais aujourd’hui un rêve !
. . . / . . .
*Mots de procédure du droit américain permettant à un état d’annuler une décision de justice basée sur une loi fédérale.
Traduit de l’anglais (USA) par Pascale Haas Editions Points – 2009
Extrait du discours de Martin Luther King prononcé à Washington D.C. le 28 aout 1963 devant 250 000 personnes.
L’interdiction de toute discrimination raciale sera votée en juillet 1964.
Le 4 avril 1968, Martin Luther King sera assassiné par un militant ségrégationniste à Memphis (Tennessee) où il s’était rendu pour soutenir une grève des éboueurs noirs.

PER JAKEZ HELIAS : "LE POÈTE" TRADUCTION EN ARABE PAR MARAM AL MASRI

PER JAKEZ HELIAS : 


"LE POÈTE" 


TRADUCTION EN ARABE 

PAR MARAM AL MASRI



AR BARZ
  

Me ne ran nemed geriou da weled,
Geriou hepken.
N’em-eus benveg ebed da drapa skeudennou,
Daou lagad hepken.
Mar karfe deoh serri ho re,
E welfeh mad pez ma skrivan e oa outañ,
Pez ma skrivan ha kement tra ganeoh
A lakfeh da zevel dreist ma geriou din.
Ma lod ’m-eus grêt, ho tro ‘zo deut.
Avi ‘m-eus ouzoh.
Extrait de « LAGAD AN TAN » (L’œil du feu) de Per-Jakez Hélias
Anthologie bilingue présentée par Chanig ar Gall


LE POETE
Moi, je ne donne que des mots à voir,
Rien que des mots.
Je n’ai pas d’appareil à piéger les images
Rien que des yeux.
Si vous vouliez fermer les vôtres
Vous verriez bien ce que j’écris qu’il y avait,
Ce que j’écris et tout ce que vous-mêmes
Vous feriez surgir au-delà de mes mots.
J’ai fait ma part, à vous de jouer.
Je vous envie.
traduction en français par l’auteur


الشاعر

, أنا لا اعطي سوى كلمات للنظر
لا شيء سوى الكلمات
انا لا املك آلة لأوقع في الفخ الصور
.لا شيء آخر سوى العينين
إذا اردتم ان تغمضوا اعينكم
,سترون جيدا بان ما اكتبه هو ما رايتوه
ما اكتبه هو كل ما ستظهرونه انفسكم فيما وراء الكلمات
. لقد عملت ما علي ,جاء دوركم
انني احسدكم
Traduction en arabe par Maram Al Masri

MARAM AL MASRI TROED E BREZHONEG

MARAM AL MASRI 

TROED E BREZHONEG



لا ادافع عن ارض سورية
ولا عن بحرها ولا عن انهارها
لا ادافع عن وردها ولا عن كرزها 
لا ادافع عن تاريخها العظيم 
ولا عن هوائها الممزوج برائحة الزعتر 
ادافع عن سكانها وحريتهم المسجونة
ادافع عن الطفولة المغتالة فيها
ادافع عن بشرها الذين جعلوا من كل ذاك مهما

arab bro siria



Je ne défends pas la terre de Syrie
ni sa mer, ni ses rivières,
je ne défends ni ses roses,
ni ses cerises . . .
je ne défends pas sa glorieuse histoire
je ne défends pas son climat et sa douceur
Je défends ses habitants,
leur liberté prisonnière,
l’enfance tuée,
je défends les humains
qui donnent de l’importance
à tout cela.






Ne zifennnan ket douar bro Syria,
Nag he mor nag he steriou
Ne zifennan nag he roz,
Nag he c’herez...
Ne zifennan ket hec’h istor brudet
Ne zifzennan ket hec’h amzer klouar
Tud ar vro a zifennan,
O frankiz toulbac’het
Ar vugaleaj lazhet
Difenn a ran an dud
A ro talvoudegezh
D’an traoù-se.

troet e brezhoneg gant jean Yves BROUDIG

FRANKIZ skrivet gant Angela DUVAL



Frankiz


Nerzh-hud da anv
A had follentez dre ar Bed !
Evidout ar Pobloù a ’n em dag.
A ’n em zifret
A red.
A dec’h, a lazh, a drouklazh
A ’n em lazh…
Gant lizherennoù aour eo skrivet da anv
War vannieloù ar Broadoù.
Hag e vez engravet er metaloù
Hag er vein.
Sevel ’ra dit ar Bobl delwennoù meur
Ar Barzh a ouestl dit mil gwerzenn
E pep Boud ac’h eus un amourouz
Da nikun avat ’n em roez anterin
Nikun na’z anavez
Rak ma n’eus ket ac’hanout.
N’ez eus ac’hanout nemet ur skeud
A-walc’h eo d’hon lakaat holl da folliñ
Da stouiñ, da ginnig dit hor gwazoniezh.
Touellerez ac’hanout !

31 a viz Gouere 1969
Angela Duval (1905-1980)




Liberté

La formidable magie de ton nom
Sème la folie de par le monde !
Pour toi les Peuples se prennent à la gorge.
Se déchirent.
Courent.
Fuient, tuent, assassinent,
Se suicident…
On a écrit ton nom en lettres d’or
Sur les drapeaux des nations.
On l’a gravé dans le métal Et dans la pierre.
Le Peuple t’élève de grandes statues
Le Poète te dédie des milliers de vers
Et pourtant à personne tu ne te donnes entière
Personne ne te connaît
Car tu n’existes pas
Tu n’es pas plus qu’une ombre
Tu existes pour nous rendre fous
Pour qu’on se prosterne, pour qu’on te prête hommage.
Espèce de sorcière !
31 juillet 1969

(Traduction en français par Paol Keineg)




Anjela Duval est une poétesse bretonne.
Elle est la fille unique d’une famille de cultivateurs, et avait repris la ferme. (son père mourut en 1941, sa mère en 1951). Elle était, en effet, leur fille unique, car sa sœur aînée Maia (morte à dix ans, mais restée présente dans certains poèmes) ainsi qu’un frère (Charles) étaient décédés avant sa naissance.
Seule, car elle était restée célibataire (à cause de son refus obstiné de suivre dans l’« exil » l’homme qu’elle aurait aimé, un marin qu’elle fréquenta alors (en 1924-1926 dit-on).
C’est une paysanne pauvre et simple qui écrit ses poèmes sur un cahier d’écolière dans sa petite maison du Vieux-Marché à Traoñ an Dour, hameau isolé après sa rude journée de travail aux champs.








YOUEN GWERNIG E BRO USA "ETRE TUD A BEP LIV"


YOUEN GWERNIG E BRO USA "ETRE TUD A BEP LIV"


Skrivet e New York e-lech ma labouras etre 1957 ha 1969







WAR AN OAD


Redet o deus a viliadoù d’an oad
tud a bep liou,
livioù ar bed, yezhoù ar bed
mesk-ha-mesk,
treid ha divesker
korfoù beo
treid, treid treid a viliadoù
n’eus hent ebet ken
drebet eo bet
ha touzet raz ar geot.
Tammoù gwer a c’hoarzh d’an heol
‘vel bragerioù
(ur voutailh soda drailhet)
ar gwad o tiverañ ouzh seul ar paotrig du
a zo ruz
met n’eus liouebet d’e boan.
Traezhenn doueel,
gwez, geot ha traezh,
an oabl ken glan,
gro ar re baour
tud a bep liou,
traezhenn marc’had-mat
‘vit ar re zu, ar rezamzu, ar re velen,
ar re wenn : kelt, German, Magyar,
an oabl hag an traezh hag ar gwez
‘vez roet d’ar re baour
evit netra.

Orchard beach, hañv 1963

Youenn GWERNIG (1925 – 2006)









ON THE BEACH


They came to the beach in their thousands
people of all colours
colours of the world, languages of the world
mixed up,
feet and legs
living bodies
feet and legs
living bodies
feet, feet, feet by thousands
no footpath anymore
it has been eaten up
and cut short the grass.
Broken glass playing in the sun
like diamonds
(a broken soda bottle)
that blood on the heel of a negro kid
is red
but no colour has his pain.
Divine beach,
trees, grass and sand,
the sky so pure,
beach of the poor
people of all colours,
common beach
for the black, the brown, the yellow,
the white : Celts, Germans, Magyars,
the sky, the sand and the trees
are given to the poor
for nothing.

Orchard Beach, summer 1963.






SUR LA PLAGE


Par milliers ils sont venus à la plage
ces gens de toutes les couleurs,
couleurs du monde, langages du monde
mélangés,
pieds et jambes
corps vivants
des pieds, des pieds, des pieds par milliers
il n’y a plus de route
elle a été mangée
et l’herbe tondue à ras.
Des morceaux de verre jouent dans le soleil
comme des diamants
(une bouteille de soda brisée)
ce sang qui coule d’un talon de petit Noir
est rouge
mais il n’y a vraiment pas de couleur à sa peine.
Plage divine,
des arbres, de l’herbe et du sable,
le ciel si pur,
plage des pauvres
ces gens de toutes les couleurs,
plage bon marché
pour les noirs, les moins noirs, les jaunes,
les blancs : Celtes, Germains, Magyars,
le ciel et le sable et les arbres
sont donnés aux pauvres
pour rien.

Orchard Beach, été 1963.
Traduit en français par l’auteur.